Home » Blog » Hướng dẫn giải toán ester và chất béo dạng vỡ lòng

Hướng dẫn giải toán ester và chất béo dạng vỡ lòng

Toán ester và chất béo là bài vỡ lòng của Hóa học 12. Mặc dù chỉ là những bài toán cơ bản, nhưng có lẽ …hình ảnh cắn viết dưới đây rất phổ biến!

Toán ester cơ bản

Câu hỏi trắc nghiệm là bao la, bát ngát. Bạn dễ bị choáng ngợp và quay cuồng, không còn định hướng được gì. Khác với bài tập tự luận, 1 dạng toán bạn có thể làm đi làm lại nhiều lần; thì ở toán trắc nghiệm – do số dạng bài là vô cực (nguyên nhân vì trí tưởng tượng của con người quá phong phú!) nên chưa kịp quen dạng toán này thì đã phải qua dạng toán khác.

10 bài 10 dạng, làm sao bây giờ?

Chỉ có 1 cách thôi, bạn phải làm nhiều để quen dần. Bạn nào có cách khác hay hơn thì comment ở dưới nha. Rất cám ơn và chúc bạn may mắn.


1. Toán ester tính khối lượng muối

Phản ứng thủy phân ester đơn chức là 1RCOO-R’ + 1NaOH → 1RCOONa + 1R’-OH nên

  • Molester = molNaOH = molmuối RCOONa = molancol R’-OH
  • BTKL có mester + mNaOH = mmuối + mancol

M trung bình của hỗn hợp hai ester đồng phân

  • ví dụ 2 ester HCOO-C2H5 và CH3COO-CH3 là đồng phân C3H6O2
  • M trung bình của 2 ester = MC3H6O2 = 74

Hãy suy nghĩ và đặt câu hỏi nếu cần (vào bình luận bên dưới) các bài toán đã giải sau đây.

1.1. Thủy phân 8,8 g este X có công thức phân tử C4H8O2

bằng dung dịch NaOH vừa đủ thu được 4,6 g ancol Y và

A. 8,1 gam muối.

B. 4,2 gam muối.

C. 8,2 gam muối.

D. 4,1 gam muối.

  • Vì ester đơn chức nên mol ester = NaOH = 0,1
  • BTKL có X + NaOH = muối + ancol
  • Thế số vào có 8,8 + 0,1 x 40 = muối + 4,6
  • Tính ra muối = 8,2 gam

1.2. Xà phòng hóa hoàn toàn 3,7 gam HCOOC2H5 bằng

một lượng dung dịch NaOH vừa đủ. Cô cạn dung dịch sau phản ứng, thu được m gam muối khan. Giá trị của m là

A. 4,8.

B. 5,2.

C. 3,2.

D. 3,4.

  • Mol ester = 3,7 : 74 = 0,05
  • Vì là ester đơn chức => mol muối HCOONa = mol ester = 0,05
  • Vậy m = 0,05 x 68 = 3,4

1.3. Xà phòng hoá hoàn toàn 22,2 gam hỗn hợp gồm hai este

HCOOC2H5  và CH3COOCH3  bằng dung dịch NaOH 1M (đun nóng). Thể tích dung dịch NaOH tối thiểu cần dùng là

A. 400 ml.      

B. 300 ml.      

C. 150 ml.      

D. 200 ml.

Hãy cố gắng tự giải. Khi xong rồi thì nói “vừng ơi mở ra”!
  • Vì hai ester là đồng phân C3H6O2 nên M trung bình của hai ester = MC3H6O2 = 74
  • Mol2 ester = 22,2 : 74 = 0,3
  • Vì ester đơn chức nên MolNaOH = Mol2 ester = 0,3
  • Vậy Vdd NaOH = 0,3 : 1 = 0,3 lit = 300ml => B

2. Tìm công thức phân tử ester từ phản ứng cháy

Thường dùng công thức Số C = molC : molester = molCO2 : molester

2.1. Đốt cháy hoàn toàn 2,2 gam este X (no, đơn chức, mạch hở)

thu được 2,24 lít khí CO2 (đo ở đktc). Công thức phân tử của X là

A. C3H6O2. 

B. C4H6O2.    

C. C2H4O.     

D. C4H8O2.

Ester đơn-no-hở là CnH2nO2 ⇒ MCnH2nO2 = (14n + 32) ⇒ Mol este = 2,2 : (14n+32)

Mol CO2 = 0,1 mol

Số C = molCO2 : molester nên

  • n = 0,1 : [2,2 : (14n+32)] ⇒ 2,2n = 0,1.(14n+32)
  • Bấm máy tính ra n = 4
  • nên ester là C4H8O2

3. Tìm công thức cấu tạo của ester

Mình nhớ M của một số ester, ancol để làm bài trắc nghiệm cho nhanh. Hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng!

+Nhớ M của ancol hay gặp C2H5OH = 46; rồi suy ra M các ancol khác

Đồng đẳng hơn kém nhóm -CH2– (tức hơn kém 14 gam). Vậy nếu là

  • CH3OH thì M = 46 – 14 = 32
  • C3H7OH thì M = 46 + 14 = 60
  • C4H9OH thì M = 46 + 28 = 74 …

Nếu tính ra M kém các M trên là 2 ⇔ ít hơn 2H ⇔ có 1 liên kết C=C, ví dụ

  • M = 58 => C3H5OH ⇔ CH2=CH-CH2-OH
  • M = 72 => C4H7OH ⇔ CH2=CH-CH2-CH2-OH, …

+Nhớ M của ester hay gặp C2H4O2 = 60; rồi suy ra M các ester khác

Đồng đẳng hơn kém nhóm -CH2– (tức hơn kém 14 gam). Vậy nếu là

  • C3H6O2 thì M = 60 + 14 = 74
  • C4H8O2 thì M = 60 + 2×14 = 88
  • C5H10O2 thì M = 60 + 3×14 = 102

Nếu tính ra M kém các M trên là 2 ⇔ ít hơn 2H ⇔ có 1 liên kết C=C, ví dụ

  • M = 72 => C3H4O2 ⇔ HCOO-CH=CH2
  • M = 86 => C4H6O2 ⇔ HCOO-CH=CH-CH3, …
  • M = 100 => C5H8O2 ⇔ HCOO-CH=CH-CH2-CH3, …

+Nhớ M của muối hay gặp CH3COONa = 82; rồi suy ra M các muối khác

Đồng đẳng hơn kém nhóm -CH2– (tức hơn kém 14 gam). Vậy nếu là

  • HCOONa thì M = 82 – 14 = 68
  • C2H5COONa thì M = 82 + 14 = 96

Hãy suy nghĩ và đặt câu hỏi nếu cần (vào bình luận bên dưới) các bài toán đã giải sau đây.

3.1. Thủy phân este X có công thức phân tử C4H8O2

trong dung dịch NaOH thu được hỗn hợp 2 chất hữu cơ Y và Z, trong đó Z có tỉ khối hơi so với CH4 bằng 2. Công thức cấu tạo của este X là

A. HCOO-CH2-CH2-CH3.

B. CH3-COO-CH2-CH3.             

C. CH3-COO-CH3           

D. CH3-CH2-COO-CH3.

  • Ester C4H8O2 → Y + Z
  • Cho dZ/CH4 = 2 ⇔ MZ : MCH4 = 2 ⇔ MZ = 2 x 16 = 32 = CH3OH
  • Vậy ester C4H8O2 = CH3-CH2-COO-CH3

3.2. Cho 7,4 gam chất hữu cơ X có công thức phân tử C3H6O2

phản ứng hết với dung dịch NaOH đun nóng, sau khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được 8,2 gam muối. Công thức của X là

A. C2H5COOH.         

B. CH3COOCH3.       

C. HOC2H4COOH.                

D. HCOOC2H5.

  • MolC3H6O2 = 7,4 : 72 = 0,1 = Molmuối (vì đơn chức)
  • Mmuối = 8,2 : 0,1 = 82 = CH3COONa
  • Vậy C3H6O2 = ester = CH3COO-CH3

3.3. Thủy phân hoàn toàn 8,8 gam este đơn chức, mạch hở X với

100 ml dung dịch KOH 1M (vừa đủ) thu được 4,6 gam một ancol Y. Tên gọi của X là

A. etyl fomat.                          

B. etyl propionat.                     

C. etyl axetat.                          

D. propyl axetat.

  • Molester = MolKOH = 0,1 x 1 = 0,1
  • Mester = 8,8 : 0,1 = 88 = C4H8O2
  • Mancol Y = 4,6 : 0,1 = 46 = C2H5OH
  • Vậy ester C4H8O2 = CH3COO-C2H5 = etyl axetat

3.4. Hóa hơi hoàn toàn 4,4 gam một este X mạch hở, thu được thể tích hơi

bằng thể tích của 1,6 gam khí oxi (đo ở cùng điều kiện). Mặt khác, thủy phân hoàn toàn 11 gam X bằng dung dịch NaOH dư, thu được 10,25 gam muối. Công thức của X là

A. C2H5COOCH3.

B. C2H5COOC2H5.                 

C. CH3COOC2H5.

D. HCOOC3H7.

Hãy thử tự làm trước khi xem bài giải!

+Ở cùng điều kiện t0 và p, tỉ lệ thể tích = tỉ lệ số mol

  • đề cho Vester X = VO2
  • tức nester X = nO2 = 1,6 : 32 = 0,05
  • vậy Mester = 4,4 : 0,05 = 88 = C4H8O2

+MolC4H8O2 = 11 : 88 = 0,125 = Molmuối

  • Mmuối = 10,25 : 0,125 = 82 = CH3COONa
  • Vậy ester phải là CH3COO-C2H5 => C

4. Tìm công thức cấu tạo của hai ester liên tiếp

Cũng như lớp 11, mình đi tìm số C trung bình.

Nhưng nhanh hơn, mình tìm M trung bình của hai ester và …nhớ M của hai ester liên tiếp để chọn.

4.1. Xà phòng hoá hoàn toàn 1,99 gam hỗn hợp hai este

bằng dung dịch NaOH thu được 2,05 gam muối của một axit cacboxylic và 0,94 gam hỗn hợp hai ancol là đồng đẳng kế tiếp nhau. Công thức của hai este đó là       

A. CH3COOCH3 và CH3COOC2H5

B. C2H5COOCH3 và C2H5COOC2H5.

C. CH3COOC2H5 và CH3COOC3H7.

D. HCOOCH3 và HCOOC2H5.

+Hai ester → 1 Muối + 2 Ancol liên tiếp

  • suy ra hai ester cũng đồng đẳng liên tiếp
  • BTKL có m2 ester + mNaOH = mmuối + m2 ancol
  • Thế số vào tính ra mNaOH = 1 => nNaOH = 0,025

+Vì 2 ester đơn chức (nhìn đáp án!) nên n2 ester = nNaOH = 0,025

  • Mtrung bình 2 ester = 1,99 : 0,025 = 79,6
  • Vậy hai ester là C3H6O2 (M = 74) và C4H8O2 (M = 88)

4.2. Xà phòng hóa hoàn toàn 48,51 gam hỗn  hợp hai este đơn chức,

mạch hở cần dùng vừa đủ dung dịch chứa 0,75 mol NaOH. Sau phản ứng thu được m gam hỗn hợp muối của hai axit cacboxylic đồng đẳng liên tiếp và một ancol. Giá trị của m là

A. 41,54.        

B. 45,51.        

C. 54,51.        

D. 51,54.

Vừng ơi mở ra!

+Vì ester đơn chức nên molester = molNaOH = molmuối

  • M trung bình của 2 ester = 48,51 : 0,75 = 64,68 = RCOO-R’ *
  • Nên 2 ester là C2H4O2 (M = 60) và C3H6O2 (M = 74)

+C2H4O2 là ester HCOOCH3 nên C3H6O2 buộc phải là CH3COOCH3 để tạo 2 muối liên tiếp

  • Công thức 2 ester ở * bây giờ là RCOO-CH3
  • RCOO-CH3 = 64,68 => RCOO = 64,68 – 15 = 49,68
  • Phản ứng RCOO-CH3 + NaOH → RCOONa + CH3OH
  • Vậy Mmuối RCOONa = 49,68 + 23 = 72,68
  • mRCOONa = 0,75 x 72,68 = 54,51 => C

5. Liên kết nhanh

Đọc thêm các bài viết Ester-Chất béo và Hóa lớp 12 tại đây.

Nếu có câu hỏi hoặc cách giải mới, hãy ghi lại trong phần bình luận bên dưới bạn nhé. Câu hỏi và cách giải của bạn luôn tuyệt vời.

Đừng quên chia sẻ bài viết lên mạng xã hội để nhiều người cùng học nha bạn.

1 thought on “Hướng dẫn giải toán ester và chất béo dạng vỡ lòng

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

error: Content is protected !!